Nghị định gồm 05 chương, 20 điều, quy định tương đối toàn diện về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương khẩn trương triển khai sắp xếp thôn, tổ dân phố; rà soát, bố trí, kiện toàn và hoàn thiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định là tiếp tục khẳng định thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, đồng thời tạo sự linh hoạt cho địa phương trong việc tổ chức và đặt tên phù hợp với đặc điểm vùng miền, văn hóa, phong tục tập quán phù hợp với thực tiễn, thay vì áp dụng cứng một mô hình thống nhất giữa các vùng miền… góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Nghị định đặt ra nguyên tắc tổ chức và hoạt động theo hướng tinh gọn, hiệu quả, đồng thời đề cao vai trò chủ thể của người dân trong đời sống cộng đồng thông qua việc phát huy dân chủ trực tiếp ở cơ sở.

Đặc biệt, Nghị định đã bước đầu phân định tương đối rõ giữa hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư với hoạt động phối hợp, hỗ trợ chính quyền cấp xã, qua đó hạn chế xu hướng "hành chính hóa" thôn, tổ dân phố. Nghị định cũng quy định cụ thể về tổ chức của thôn, tổ dân phố; nhiệm vụ, quyền hạn của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố; tiêu chuẩn của người giữ chức danh này; đồng thời giao thẩm quyền cho HĐND cấp tỉnh căn cứ căn cứ yêu cầu nhiệm vụ, đặc điểm địa bàn và khả năng cân đối của ngân sách địa phương, quyết định bố trí các chức danh người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố để hỗ trợ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc thực hiện các hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư.

Đối với việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố, Nghị định quy định rõ nguyên tắc, tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình theo từng vùng miền: Ở vùng trung du và miền núi phía Bắc: Thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 300 hộ trở lên;

Tăng mức khoán quỹ phụ cấp từ ngân sách nhà nước phù hợp với quy mô và tính chất địa bàn

Về chế độ, chính sách, Nghị định quy định thống nhất 03 chức danh người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố gồm: Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố và Trưởng Ban Công tác Mặt trận.

Đồng thời điều chỉnh tăng mức khoán quỹ phụ cấp từ ngân sách nhà nước phù hợp với quy mô và tính chất địa bàn (tăng từ mức 6,0 lần lên mức 8,0 lần mức lương cơ sở đối với thôn, TDP có yếu tố đặc thù; tăng từ 4,5 lần lên 6,5 lần mức lương cơ sở đối với các thôn, TDP còn lại).

Ngoài ra, Nghị định cũng quy định về đào tạo, bồi dưỡng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và chính sách đối với người nghỉ do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố nhằm bảo đảm ổn định tổ chức và quyền lợi của đội ngũ này trong quá trình triển khai thực hiện.

Trước đó, ngày 20/5/2026 Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành Chỉ thị 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố.

Tại Chỉ thị, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương tổ chức rà soát toàn bộ thôn, tổ dân phố trên địa bàn; xây dựng Phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố, báo cáo cấp ủy cùng cấp trước khi ban hành; hoàn thành trước ngày 10 tháng 6 năm 2026; Chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp xã xây dựng Đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố; tổ chức lấy ý kiến Nhân dân theo đúng quy định của pháp luật và trình Hội đồng nhân dân cấp xã thông qua Đề án bảo đảm công khai, minh bạch và tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai thực hiện; hoàn thành trước ngày 30 tháng 6 năm 2026.

Để Nghị định đi vào cuộc sống, mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân cần tích cực tìm hiểu, tuyên truyền và thực hiện nghiêm các quy định; đồng thời phát huy tinh thần đoàn kết, dân chủ, xây dựng cộng đồng dân cư văn minh, tự quản hiệu quả, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở ngày càng vững mạnh./.