Nghị định số 61/2023/NĐ-CP gồm 05 chương, 20 điều, quy định đầy đủ về nguyên tắc, nội dung, trình tự, thủ tục xây dựng, sửa đổi, bổ sung, thay thế, công nhận, tổ chức thực hiện, kiểm tra và quản lý hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để cụ thể hóa Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện cho cộng đồng dân cư phát huy quyền tự quản, xây dựng các quy tắc ứng xử phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Theo quy định, việc xây dựng hương ước, quy ước phải bảo đảm tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; tôn trọng quyền con người, quyền công dân; phù hợp với truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán tốt đẹp của từng dân tộc, từng vùng miền; đồng thời phát huy tinh thần đoàn kết, tương thân, tương trợ và ý thức tự giác chấp hành pháp luật của mỗi người dân.

Nghị định cũng quy định rõ các nội dung được đưa vào hương ước, quy ước, như: giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; xây dựng gia đình, thôn văn hóa; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; bảo vệ môi trường, cảnh quan nông thôn; bảo vệ tài sản công; giữ gìn an ninh, trật tự; phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội; khuyến học, khuyến tài; chăm sóc, bảo vệ trẻ em, người cao tuổi, người yếu thế; phát triển sản xuất, giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định rõ những nội dung không được đưa vào hương ước, quy ước, như: quy định trái Hiến pháp và pháp luật; hạn chế hoặc tước bỏ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; đặt ra các thủ tục hành chính trái quy định; quy định các khoản thu bắt buộc, xử phạt bằng tiền hoặc áp dụng các biện pháp xử lý thay cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền; quy định mang tính phân biệt đối xử hoặc xâm phạm quyền con người, quyền công dân. Những quy định này nhằm bảo đảm hương ước, quy ước phát huy hiệu quả trong quản lý cộng đồng nhưng luôn tuân thủ pháp luật.

Về trình tự xây dựng, Nghị định yêu cầu việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước phải được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong cộng đồng dân cư, bảo đảm công khai, dân chủ và minh bạch. Dự thảo phải được Nhân dân thảo luận, biểu quyết theo đúng quy định trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, công nhận. Sau khi được công nhận, hương ước, quy ước phải được công khai để Nhân dân biết và tự giác thực hiện.

Nghị định cũng xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc hướng dẫn, tuyên truyền, kiểm tra, đôn đốc và hỗ trợ cộng đồng dân cư xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước; đồng thời khuyến khích biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân thực hiện tốt và kịp thời rà soát, sửa đổi hoặc bãi bỏ những nội dung không còn phù hợp.

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Nghị quyết số 18/2026/NQ-HĐND ngày 09/6/2026 quy định mức hỗ trợ kinh phí từ ngân sách nhà nước đối với các thôn xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn tỉnh. Theo đó, mỗi thôn được hỗ trợ 2.000.000 đồng/năm, chính sách có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đây là nguồn động viên thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng, rà soát và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước ở cơ sở.

Đối với xã Vĩnh Thông, việc triển khai Nghị định số 61/2023/NĐ-CP có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Đây là cơ sở để các thôn tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hương ước, quy ước phù hợp với quy mô dân cư, điều kiện thực tế và yêu cầu phát triển của địa phương; góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, giữ gìn bản sắc văn hóa, xây dựng nếp sống văn minh, bảo đảm an ninh, trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Trong thời gian tới, UBND xã Vĩnh Thông sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn các thôn triển khai thực hiện nghiêm Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy dân chủ ở cơ sở, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần xây dựng xã Vĩnh Thông ngày càng văn minh, phát triển bền vững./.